Nhiều thợ máy lâu năm có câu: "In offset là in nước". Thật vậy, phần lớn sự cố như bẩn nền, mực nhũ, màu không ổn định, bản mòn nhanh… đều bắt nguồn từ dung dịch máng (nước máng, fountain solution). Đây là loại vật tư rẻ nhất trong nhà in nhưng lại ảnh hưởng tới chất lượng nhiều nhất.
Dung dịch máng làm nhiệm vụ gì?
- Tạo màng nước mỏng trên vùng không in của bản kẽm, ngăn mực bám vào.
- Duy trì và làm mới lớp ưa nước trên bề mặt nhôm nhờ các chất như gôm arabic hoặc polymer tổng hợp.
- Làm mát hệ lô, giảm nhiệt trên máy chạy tốc độ cao.
- Kiểm soát sức căng bề mặt để nước trải đều với lượng tối thiểu.
Dung dịch máng được pha từ nước + chất phụ gia máng đậm đặc (như Aqua SF) và có thể thêm cồn IPA hoặc chất thay thế cồn.
Thông số chuẩn của dung dịch máng
| Thông số | Khoảng tham khảo | Nếu lệch |
|---|---|---|
| pH | 4,8 – 5,5 | pH quá thấp: mực khô chậm, bản mòn nhanh, lô bị chai. pH quá cao: bẩn nền, mực nhũ |
| Độ dẫn điện | Thường 800 – 1.500 µS/cm (tùy nước đầu vào và nồng độ phụ gia) | Tăng dần trong ca là dấu hiệu dung dịch bị nhiễm bẩn, cần thay |
| Nhiệt độ | 10 – 15°C (khi có hệ làm lạnh) | Nhiệt cao làm cồn bay hơi nhanh, mực loãng, dễ lem |
| Cồn IPA (nếu dùng) | 5 – 10%, xu hướng giảm về 0–5% | Quá nhiều: tốn chi phí, hại sức khỏe; quá ít với máy chưa chuyển đổi: nước khó trải đều |
| Độ cứng nước đầu vào | Khoảng 8 – 12 °dH | Nước quá cứng gây cặn canxi trên lô, nước quá mềm dễ sinh bọt |
Các giá trị trên chỉ là tham khảo. Hãy ưu tiên thông số trong tài liệu kỹ thuật của phụ gia máng bạn đang dùng, vì mỗi sản phẩm được thiết kế cho một dải pH và độ dẫn điện riêng.
Cách pha dung dịch máng đúng
- Kiểm tra nước đầu vào: đo độ dẫn điện và độ cứng của nước máy. Nếu nước quá cứng hoặc biến động theo mùa, cân nhắc dùng hệ lọc RO rồi bù khoáng về mức ổn định.
- Đo lượng phụ gia: pha theo tỷ lệ nhà sản xuất khuyến nghị, thường 2–4%. Dùng ca đong hoặc bơm định lượng, không "đổ ước chừng".
- Thêm cồn/chất thay thế cồn (nếu cần) sau khi đã pha phụ gia.
- Đo lại pH và độ dẫn điện, ghi sổ làm giá trị chuẩn cho các lần pha sau.
- Thay dung dịch định kỳ: xả bỏ, vệ sinh bồn và đường ống ít nhất mỗi 1–2 tuần, sớm hơn nếu thấy độ dẫn điện tăng cao hoặc có mùi, rêu.
In offset không cồn: có khả thi không?
Có, và đang là xu hướng. Cồn IPA giúp giảm sức căng bề mặt để nước trải đều, nhưng bay hơi nhanh, tốn chi phí và phát thải VOC. Để giảm hoặc bỏ cồn, nhà in cần:
- Dùng phụ gia máng được thiết kế cho in ít cồn/không cồn.
- Lô nước ở tình trạng tốt, chỉnh áp lực chuẩn; có thể cần lô gốm hoặc lô chuyên dụng.
- Hệ làm lạnh dung dịch máng hoạt động ổn định.
- Chuyển đổi từng bước, giảm dần tỷ lệ cồn và theo dõi chất lượng.
Dấu hiệu dung dịch máng có vấn đề
- Bẩn nền (scumming, tinting): vùng không in bị mờ màu mực. Kiểm tra pH, nồng độ phụ gia, áp lực lô nước.
- Mực nhũ hóa: mực trên lô trông "bơ", mất độ bóng, màu nhạt. Giảm lượng nước, kiểm tra pH.
- Mực khô chậm, dính lưng: pH quá thấp hoặc nước quá nhiều.
- Lô nước bị chai, có cặn trắng: nước cứng, cần vệ sinh lô và xử lý nước.
Xem thêm các lỗi liên quan trong bài 15 lỗi in offset thường gặp và cách khắc phục.
Câu hỏi thường gặp
Dùng nước máy trực tiếp để pha dung dịch máng được không?
Được nếu nước máy ổn định về độ cứng và độ dẫn điện. Nếu chất lượng nước thay đổi theo mùa hoặc có nhiều cặn, nên xử lý nước để kết quả in ổn định.
Bao lâu nên đo pH dung dịch máng một lần?
Nên đo ít nhất mỗi đầu ca và khi có thay đổi bất thường về màu sắc, bẩn nền. Nhà in chuyên nghiệp thường ghi sổ theo dõi pH, độ dẫn điện và nhiệt độ hằng ngày.
Có thể dùng giấm hoặc axit để hạ pH không?
Không nên. Phụ gia máng chuyên dụng có hệ đệm pH, chất bảo vệ bản và chất chống ăn mòn; tự pha axit có thể làm hỏng bản kẽm và lô.
