Cao su offset (blanket) là tấm vật liệu nhiều lớp bọc trên ống cao su, nhận hình ảnh mực từ bản kẽm rồi truyền sang giấy. Chính tấm cao su đàn hồi này giúp in offset tái tạo điểm tram sắc nét ngay cả trên giấy có bề mặt không hoàn toàn phẳng. Một tấm cao su kém hoặc lắp sai có thể gây in mờ, không đều mực, hằn vết và làm hỏng cả bản kẽm.
Cấu tạo tấm cao su offset
- Lớp mặt (top face): cao su tổng hợp tiếp xúc với mực, quyết định khả năng nhận và nhả mực, độ bền dung môi.
- Lớp nén (compressible layer): chứa vi bọt khí, hấp thụ áp lực, giúp phục hồi nhanh sau va đập (ví dụ khi kẹt giấy).
- Các lớp vải nền (carcass): thường 3–4 lớp vải, tạo độ bền kéo và ổn định kích thước.
Hầu hết máy offset tờ rời hiện nay dùng cao su nén (compressible) vì in đẹp hơn và chịu được sự cố tốt hơn loại cao su thường (conventional).
Cách chọn cao su offset
1. Đúng khổ và độ dày của máy
Độ dày phổ biến là 1,95mm (4 lớp vải) hoặc 1,70mm (3 lớp). Khổ cao su phải khớp máy, ví dụ 1035×900 hoặc 1035×920mm cho máy khổ 102. Sai độ dày dẫn tới sai áp lực in dù đã kê lót.
2. Loại nẹp
Cao su có thể được bấm sẵn nẹp nhôm (ví dụ nẹp 4,5 ly hoặc 5 ly) theo từng dòng máy. Đặt cao su đã bấm nẹp giúp lắp nhanh, căng đều và tránh lỗi tự bấm. Tại An Đô, cao su Max Green có sẵn các quy cách 1035×900 nẹp 5 ly và 1035×920 nẹp 4,5/5 ly, giá tham khảo 1.580.000–1.615.000đ/tấm.
3. Tương thích mực
- Mực gốc dầu thông thường: cao su tiêu chuẩn.
- Mực UV: cao su chuyên UV (EPDM) hoặc loại combi.
- Máy chạy xen kẽ mực thường và UV: cao su combi, đi kèm nước rửa combi.
4. Bề mặt và độ nhả giấy
Cao su nhả giấy tốt (quick release) giảm hiện tượng giấy bám vào cao su, rất quan trọng khi in hình nền đặc hoặc giấy mỏng.
Cách lắp và căng cao su đúng kỹ thuật
- Vệ sinh sạch ống cao su, kiểm tra không có cặn mực, giấy vụn hay vết lõm.
- Đo độ dày cao su và lớp lót bằng thước đo micromet. Tổng độ dày cao su + lót phải đạt đúng thông số nhà sản xuất máy (thường cao hơn vai ống một khoảng nhỏ theo quy định).
- Lắp nẹp đầu vào kẹp, quấn cao su theo chiều quay, lắp nẹp đuôi.
- Căng bằng cờ lê lực (torque wrench) theo giá trị khuyến nghị của máy. Tránh căng "theo cảm giác".
- Chạy máy vài trăm tờ rồi căng lại lần hai vì cao su mới thường giãn nhẹ sau thời gian đầu.
Cao su căng quá chặt sẽ mỏng đi và giảm tuổi thọ; căng quá lỏng gây trượt, in bóng ma (doubling) và lệch chồng màu.
Vệ sinh và bảo quản cao su
- Rửa cao su bằng nước rửa đúng loại, sau đó lau lại bằng nước để loại bỏ muối, bột giấy, cặn gôm.
- Không dùng xăng, dầu hỏa hay dung môi mạnh không rõ nguồn gốc: cao su dễ trương nở, bề mặt bị bóng, mất khả năng nhận mực.
- Cao su chưa dùng: cất phẳng hoặc cuộn trong ống, mặt cao su hướng ra ngoài, tránh ánh nắng, nhiệt và ozone (xa động cơ điện, đèn UV).
- Khi dừng máy lâu, nên nhả áp lực in để cao su không bị hằn.
Dấu hiệu cần thay cao su
- Cao su bị lõm cục bộ (sau kẹt giấy, gấp giấy) mà không phục hồi, gây mất mực vùng đó.
- Bề mặt bị bóng, chai cứng, nứt nhỏ, nhận mực kém dù đã tăng mực.
- Cao su bị trương, phồng mép do dung môi.
- Hằn vết của khổ giấy nhỏ cũ khi chuyển sang in khổ giấy lớn hơn.
Mẹo cứu cao su bị lõm nhẹ: dùng dung dịch phục hồi cao su chuyên dụng hoặc kê bù lót cục bộ tạm thời. Nếu lõm sâu, nên thay mới để tránh hư bản và phế phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Một tấm cao su offset dùng được bao lâu?
Tùy sản lượng, loại mực và cách vận hành. Trong điều kiện tốt, một tấm cao su có thể dùng vài tháng đến hơn một năm. Sự cố kẹt giấy và dung môi sai là hai nguyên nhân chính khiến cao su hỏng sớm.
Có nên lật mặt hoặc đảo chiều cao su để tận dụng?
Không nên. Cao su có chiều quay và chiều sợi vải xác định; lắp ngược sẽ làm cao su giãn không đều và in lệch.
Cao su combi có in UV lâu dài được không?
Cao su combi phù hợp máy chạy xen kẽ. Nếu máy chạy UV thường xuyên, cao su chuyên UV cho tuổi thọ và độ ổn định tốt hơn.
